W skrócie:
- Dostosowanie może dotyczyć formy egzaminu, czyli rodzaju arkusza, albo warunków jego przeprowadzenia, na przykład czasu, sali, sprzętu lub pomocy nauczyciela.
- Nie każde dostosowanie wymaga orzeczenia. W zależności od sytuacji podstawą może być opinia poradni psychologiczno-pedagogicznej, zaświadczenie lekarskie albo pozytywna opinia rady pedagogicznej.
- Sama dysleksja, dysgrafia, dysortografia lub dyskalkulia nie oznacza automatycznie, że uczeń otrzyma każde możliwe ułatwienie. Niektóre dostosowania wymagają udokumentowanego korzystania z nich podczas nauki.
- Przy dostosowaniach czas egzaminu może zostać przedłużony. Dokładne limity dla poszczególnych przedmiotów zostaną potwierdzone w komunikacie CKE dotyczącym egzaminu w 2027 roku.
- Terminy składania dokumentów, przekazania informacji o przyznanych dostosowaniach oraz złożenia oświadczenia rodziców zostaną podane po 20 sierpnia 2026 r., wraz z publikacją komunikatu CKE dotyczącego egzaminu ósmoklasisty w 2027 roku.
- Jeśli potrzeba dostosowania pojawi się później z powodu nagłej choroby albo zdarzenia losowego, szkoła może wystąpić do OKE o rozwiązanie niestandardowe.
Czym są dostosowania egzaminu ósmoklasisty?
Dostosowanie nie zmienia wymagań egzaminacyjnych. Ma sprawić, żeby uczeń mógł pokazać swoją wiedzę i umiejętności w warunkach dopasowanych do jego potrzeb edukacyjnych oraz możliwości psychofizycznych.
W praktyce dostosowanie może oznaczać osobny arkusz, dodatkowy czas, pracę w oddzielnej sali, korzystanie ze sprzętu albo pomoc osoby uprawnionej. Zakres wsparcia zależy od sytuacji ucznia i dokumentu, na podstawie którego szkoła organizuje egzamin.
Szczegółowe rozwiązania dla egzaminu 2027 zostaną potwierdzone w aktualnym komunikacie CKE. Terminy i dokumenty dotyczące dostosowań zostaną uzupełnione po 20 sierpnia 2026 r., po opublikowaniu komunikatu na rok 2027. Do tego czasu poniższe informacje opisują ogólne zasady, które pomagają zorientować się w procedurze.
Dostosowanie formy a dostosowanie warunków
To dwa różne pojęcia, dlatego warto rozróżnić je od razu.
Dostosowanie formy egzaminu
Uczeń otrzymuje oddzielny arkusz egzaminacyjny, przygotowany dla określonej grupy zdających. Różni się on od arkusza standardowego na przykład sposobem zapisu treści, wielkością druku, układem materiału albo zakresem pomocy technicznych.
Z takiego rozwiązania korzystają tylko wybrane grupy uczniów, przede wszystkim osoby z określonymi niepełnosprawnościami oraz niektórzy cudzoziemcy.
Dostosowanie warunków egzaminu
Uczeń rozwiązuje standardowy arkusz, ale pisze egzamin w zmienionych warunkach. Może to być między innymi:
przedłużony czas pracy,
oddzielna sala,
zaznaczanie odpowiedzi bezpośrednio w zeszycie zadań,
komputer,
nauczyciel wspomagający w czytaniu lub pisaniu,
specjalistyczny sprzęt,
dodatkowe przerwy w nagraniu z języka obcego,
obecność specjalisty.
Najważniejsze: to, że uczeń ma prawo do dostosowania warunków, nie oznacza automatycznie prawa do oddzielnego arkusza.
Kto może skorzystać z dostosowań?
Poniższa tabela porządkuje najczęściej występujące grupy uczniów i podstawowe dokumenty. Ostateczny zakres dostosowania wynika z tabel oraz szczegółowych zapisów komunikatu CKE, a nie wyłącznie z samej nazwy dokumentu.
| Grupa uczniów | Dostosowanie formy | Dostosowanie warunków | Podstawa |
|---|---|---|---|
| Z orzeczeniem o potrzebie kształcenia specjalnego z powodu niepełnosprawności | Tak | Tak | Orzeczenie |
| Z orzeczeniem o potrzebie kształcenia specjalnego z powodu niedostosowania społecznego | Nie | Tak | Orzeczenie |
| Z orzeczeniem o potrzebie indywidualnego nauczania | Nie | Tak | Orzeczenie |
| Chory lub czasowo niesprawny | Nie | Tak | Zaświadczenie lekarskie |
| Z dysleksją, dysgrafią, dysortografią lub dyskalkulią | Nie | Tak | Opinia poradni psychologiczno-pedagogicznej |
| W sytuacji kryzysowej lub traumatycznej | Nie | Tak | Pozytywna opinia rady pedagogicznej |
| Z trudnościami adaptacyjnymi związanymi z wcześniejszym kształceniem za granicą | Nie | Tak | Pozytywna opinia rady pedagogicznej |
| Z zaburzeniami komunikacji językowej | Nie | Tak | Opinia poradni, rady pedagogicznej lub zaświadczenie lekarskie |
| Cudzoziemiec z ograniczoną znajomością języka polskiego | Tak, w określonym zakresie | Tak | Pozytywna opinia rady pedagogicznej |
| Z zaburzeniem widzenia barw | Tak, w określonym zakresie | Nie | Zaświadczenie lekarskie |
Komunikat CKE obejmuje również bardziej szczegółowe sytuacje, między innymi różne rodzaje niepełnosprawności, niepełnosprawności sprzężone, autyzm, afazję, zaburzenia widzenia i słuchu. O tym, które rozwiązania są dostępne, decyduje konkretna sytuacja ucznia oraz zapisy odpowiedniej tabeli w komunikacie.
Dostosowania dla najczęściej wyszukiwanych grup
Dysleksja, dysgrafia, dysortografia i dyskalkulia
Podstawą jest opinia poradni psychologiczno-pedagogicznej. Uczeń z opinią może korzystać z rozwiązań przewidzianych dla tej grupy, ale nie otrzymuje automatycznie wszystkich możliwych dostosowań.
W zależności od wskazań w opinii i wcześniejszej praktyki mogą wchodzić w grę:
zaznaczanie odpowiedzi w zeszycie zadań, bez przenoszenia ich na kartę odpowiedzi,
przedłużenie czasu pracy,
zapisanie odpowiedzi na komputerze,
nauczyciel wspomagający w pisaniu,
nauczyciel wspomagający w czytaniu,
szczegółowe zasady oceniania wypracowania,
w przypadku dyskalkulii – prosty kalkulator na matematyce.
Dodatkowe warunki są istotne. Przedłużenie czasu może wymagać tego, aby uczeń korzystał z niego podczas pracy w szkole i miał to udokumentowane. Komputer oraz pomoc nauczyciela przy pisaniu są przewidziane między innymi przy głębokiej dysgrafii, jeśli uczeń został wcześniej wdrożony do takiej formy pracy. Podobnie nauczyciel wspomagający w czytaniu nie pojawia się automatycznie przy każdej dysleksji.
Dyskalkulia i kalkulator na matematyce
Uczeń z dyskalkulią może korzystać z prostego kalkulatora na egzaminie z matematyki, jeśli taka możliwość została wyraźnie wskazana w opinii poradni i uczeń korzystał z kalkulatora w toku edukacji.
Nie wystarczy samo przekonanie, że kalkulator ułatwi rozwiązywanie zadań. Szkoła musi mieć podstawę dokumentacyjną, a uczeń powinien znać narzędzie przed egzaminem.
Choroba lub czasowa niesprawność rąk
Jeżeli uczeń jest chory albo czasowo niesprawny, podstawą dostosowania może być zaświadczenie lekarskie. W zależności od sytuacji szkoła może zorganizować między innymi:
oddzielną salę,
korzystanie ze sprzętu medycznego lub leków,
zapisanie odpowiedzi na komputerze,
pomoc nauczyciela wspomagającego,
inne rozwiązania wskazane w komunikacie CKE.
Dostosowanie powinno odpowiadać aktualnemu problemowi zdrowotnemu. Zaświadczenie warto dostarczyć od razu, gdy pojawi się potrzeba, zamiast czekać do ostatniego dnia.
Sytuacja kryzysowa lub traumatyczna
Uczeń, który znalazł się w sytuacji kryzysowej albo traumatycznej, może otrzymać dostosowanie warunków na podstawie pozytywnej opinii rady pedagogicznej.
To rozwiązanie nie wymaga wcześniejszej diagnozy psychologicznej w takim samym sensie jak dostosowania wynikające z opinii poradni. Rodzic powinien skontaktować się z wychowawcą, pedagogiem lub dyrektorem szkoły i opisać sytuację, która wpływa na możliwość spokojnego przystąpienia do egzaminu.
Trudności adaptacyjne po kształceniu za granicą
Uczeń, który wcześniej uczył się za granicą i ma trudności adaptacyjne, może otrzymać dostosowania na podstawie pozytywnej opinii rady pedagogicznej. Szczególne znaczenie może mieć ograniczona znajomość języka polskiego, różnica programowa albo konieczność przystosowania się do polskiego systemu egzaminacyjnego.
Zakres pomocy zależy od indywidualnej sytuacji. W określonych przypadkach możliwy jest między innymi słownik dwujęzyczny papierowy lub elektroniczny bez dostępu do internetu.
Jakie dostosowania warunków są możliwe?
Komunikat CKE przewiduje różne rozwiązania. Nie wszystkie są dostępne dla każdej grupy.
Przedłużenie czasu
Maksymalny dodatkowy czas wynosi:
45 minut z języka polskiego,
40 minut z matematyki,
35 minut z języka obcego nowożytnego.
Są to wartości maksymalne. O tym, czy uczeń otrzyma dodatkowy czas i w jakim wymiarze, decyduje podstawa dostosowania oraz wskazania dla danej grupy.
Oddzielna sala
Oddzielna sala jest wymagana między innymi wtedy, gdy uczeń korzysta z:
urządzeń technicznych,
płyty CD z wydłużonymi przerwami w nagraniu z języka obcego,
nauczyciela wspomagającego,
przedłużonego czasu połączonego z dodatkowymi przerwami,
tłumacza,
obecności specjalisty.
Oddzielna sala nie jest karą ani formą izolowania ucznia. Ma zapewnić warunki, w których dostosowanie można przeprowadzić bez zakłócania pracy pozostałych zdających.
Zaznaczanie odpowiedzi w zeszycie zadań
Niektórzy uczniowie mogą zaznaczać odpowiedzi bezpośrednio w zeszycie zadań i nie muszą przenosić ich na kartę odpowiedzi. To rozwiązanie jest szczególnie istotne dla osób, dla których przepisywanie odpowiedzi zwiększa ryzyko błędu.
Komputer
Uczeń może zapisywać odpowiedzi na komputerze, jeśli przewiduje to jego dostosowanie i został wcześniej wdrożony do takiej pracy w toku edukacji. Komputer nie jest sposobem na pierwsze wypróbowanie innej formy pisania w dniu egzaminu.
Nauczyciel wspomagający
Nauczyciel wspomagający może pomagać w czytaniu albo zapisywaniu odpowiedzi, zależnie od wskazanego dostosowania. Także tutaj liczy się wcześniejsze wdrożenie do współpracy. Pomoc nie polega na podpowiadaniu treści ani rozwiązywaniu zadań.
Nagranie z języka obcego z wydłużonymi przerwami
Dla niektórych uczniów możliwe jest wykorzystanie płyty CD z dłuższymi przerwami między fragmentami nagrania. Dzięki temu zdający ma więcej czasu na przeczytanie poleceń i zapisanie odpowiedzi.
Słownik dwujęzyczny
Cudzoziemcy oraz uczniowie z trudnościami adaptacyjnymi mogą w określonych przypadkach korzystać ze słownika dwujęzycznego – papierowego albo elektronicznego bez dostępu do internetu. Rodzaj i zakres pomocy muszą wynikać z przyznanego dostosowania.
Sprzęt medyczny, leki i specjalistyczne oprogramowanie
Uczeń może mieć w sali egzaminacyjnej potrzebny sprzęt medyczny albo leki, jeśli wynika to z jego stanu zdrowia. Dla uczniów niewidomych, słabowidzących albo z mózgowym porażeniem dziecięcym możliwe są również specjalistyczne urządzenia i oprogramowanie.
Obecność specjalisty
W zależności od potrzeb w przeprowadzeniu egzaminu może uczestniczyć psycholog, pedagog, surdopedagog, tyflopedagog albo logopeda. Obecność specjalisty musi wynikać z zasad dotyczących konkretnego dostosowania.
Ile trwa egzamin z dostosowaniem?
Standardowy czas pracy oraz maksymalne przedłużenie egzaminu w 2027 roku zostaną potwierdzone w komunikacie CKE dotyczącym egzaminu ósmoklasisty 2027. Tabela z konkretnymi limitami zostanie uzupełniona po 20 sierpnia 2026 r.
Nie każdy uczeń z dostosowaniem otrzymuje maksymalną wartość. Czas zależy od grupy uprawnionych i wskazanego rozwiązania.
Procedura krok po kroku – terminy dla egzaminu w 2027 roku
Dokładne terminy dotyczące dostosowań egzaminu ósmoklasisty 2027 nie zostały jeszcze opublikowane. CKE ma przedstawić je po 20 sierpnia 2026 r. wraz z komunikatem dotyczącym organizacji egzaminu w roku szkolnym 2026/2027.
Miejsce na aktualizację po publikacji komunikatu CKE:
termin przekazania rodzicom i uczniom informacji o możliwych dostosowaniach,
termin złożenia opinii poradni lub zaświadczenia lekarskiego,
termin uzgodnień z OKE w szczególnych przypadkach,
termin przekazania informacji o przyznanych dostosowaniach,
termin złożenia oświadczenia rodziców,
termin składania wniosków o zwolnienie w szczególnych przypadkach,
termin składania wniosku o przeprowadzenie egzaminu poza szkołą.
Po ogłoszeniu komunikatu należy sprawdzić daty w źródle CKE oraz potwierdzić je w szkole. Jeśli potrzeba dostosowania pojawi się później z powodu choroby, urazu albo zdarzenia losowego, dokumenty należy przekazać dyrektorowi niezwłocznie.
Co zrobić, jeśli potrzeba dostosowania pojawiła się po terminie?
Choroba, uraz albo trudna sytuacja życiowa mogą pojawić się już po zakończeniu podstawowych terminów. W takim przypadku rodzic powinien jak najszybciej skontaktować się z dyrektorem szkoły.
Jeżeli potrzeba wynika z wyjątkowej sytuacji zdrowotnej albo losowej, dyrektor może wystąpić do OKE z wnioskiem o niestandardowe dostosowanie. Uzgodnienia powinny zostać przeprowadzone niezwłocznie po uzyskaniu przez szkołę informacji o problemie.
Nie czekaj na formalny termin, jeśli uczeń doznał urazu albo jego stan zdrowia nagle się zmienił. Liczy się szybkie przekazanie szkole dokumentów i informacji.
Czy egzamin może odbyć się poza szkołą?
Tak, ale tylko w szczególnych przypadkach zdrowotnych. Wniosek składa dyrektor szkoły do dyrektora OKE, a nie rodzic bezpośrednio. Rodzic powinien natomiast odpowiednio wcześnie przekazać szkole dokumentację i poprosić o rozpoczęcie procedury.
Miejsce poza szkołą może być potrzebne na przykład wtedy, gdy uczeń nie może bezpiecznie dotrzeć do placówki albo jego stan zdrowia wymaga warunków domowych.
Jak przygotować się do egzaminu z dostosowaniem?
Dostosowanie działa najlepiej wtedy, gdy uczeń zna je wcześniej i korzystał z podobnych rozwiązań podczas nauki.
Przed egzaminem:
- sprawdź, jaki dokładnie rodzaj dostosowania przyznano,
- zapytaj szkołę, w jakiej sali i z kim uczeń będzie pisał egzamin,
- przećwicz pracę na komputerze, jeśli odpowiedzi będą zapisywane elektronicznie,
- korzystaj z kalkulatora, słownika albo sprzętu medycznego zgodnie z zasadami, które będą obowiązywać na egzaminie,
- rozwiązuj arkusze w czasie dopasowanym do przyznanego dostosowania,
- upewnij się, że dokumenty zostały przekazane szkole i odnotowane.
Dostosowanie nie zastępuje nauki. Ma usunąć barierę techniczną, zdrowotną albo komunikacyjną, a nie zmienić zakres sprawdzanej wiedzy.
Przygotowanie do egzaminu mimo dostosowań
Niezależnie od tego, czy uczeń pisze standardowy arkusz, korzysta z dodatkowego czasu, komputera czy pomocy nauczyciela, potrzebuje znajomości materiału i formatu egzaminu.
W przygotowaniach można korzystać z kursów, które porządkują zakres E8 i pozwalają pracować we własnym tempie:
Warto dopasować sposób pracy do przyznanego dostosowania. Jeśli uczeń będzie pisał na komputerze, niech ćwiczy również odpowiedzi w tej formie. Jeśli ma więcej czasu, niech nauczy się dzielić go między czytanie poleceń, rozwiązywanie i sprawdzanie odpowiedzi.
Czy rodzic może sam wybrać dostosowanie dla dziecka?
Nie. Rodzic może złożyć dokumenty i wyrazić zgodę albo odmowę korzystania z zaproponowanych rozwiązań, ale zakres dostosowania wynika z dokumentacji, sytuacji ucznia i zasad CKE. Szkoła informuje, które rozwiązania zostały wskazane.
Czy opinia poradni musi być wydana tuż przed egzaminem?
Nie musi być nowa, ale powinna być dokumentem właściwym dla sytuacji ucznia i przekazanym szkole w wymaganym terminie. Najlepiej nie czekać z weryfikacją opinii do klasy ósmej – wychowawca lub pedagog może wcześniej wyjaśnić, jakie informacje są potrzebne.
Czy uczeń z dysleksją zawsze ma więcej czasu?
Nie. Przedłużenie czasu jest jednym z możliwych dostosowań, ale nie wynika automatycznie z każdej opinii. Znaczenie ma rodzaj trudności, wskazania dokumentu oraz to, czy uczeń korzystał z takiego rozwiązania podczas nauki.
Czy nauczyciel wspomagający może podpowiadać odpowiedzi?
Nie. Jego rola polega na pomocy w zakresie określonym w dostosowaniu, na przykład odczytaniu treści albo zapisaniu odpowiedzi podyktowanej przez ucznia. Nie rozwiązuje zadań i nie naprowadza na poprawną odpowiedź.
Czy dostosowanie obniża wymagania albo zmienia wynik egzaminu?
Nie. Uczeń nadal rozwiązuje zadania sprawdzające wymagania egzaminacyjne. Dostosowanie zmienia sposób organizacji egzaminu, a nie zakres wiedzy, który jest sprawdzany.
Co zrobić, gdy szkoła nie przekazała informacji o dostosowaniach?
Skontaktuj się z wychowawcą, pedagogiem albo dyrektorem i poproś o informację na piśmie. Jeśli sprawa nie zostanie wyjaśniona, można skontaktować się z właściwą okręgową komisją egzaminacyjną. Nie czekaj do dnia egzaminu.
