Rozprawka z języka polskiego to dla wielu ósmoklasistów najbardziej stresujący moment całych egzaminów. Pustka w głowie, brak pomysłu na argumenty i strach, że temat zupełnie Cię zaskoczy.
Jednak nie musisz się stresować!
Tematy rozprawek i opowiadań to zazwyczaj wariacje na temat tych samych, sprawdzonych zagadnień. Wystarczy, że dobrze opanujesz uniwersalne motywy literackie na E8, a z łatwością dopasujesz je do każdego polecenia.
Jakie motywy literackie na E8 z języka polskiego musisz znać?
Poniższa lista to esencja tego, czego wymagają egzaminatorzy. Przeanalizuj ją i spróbuj w głowie od razu dopasować swoich ulubionych bohaterów do poszczególnych punktów.
- Motyw przemiany wewnętrznej
Bohater, który pod wpływem wydarzeń staje się zupełnie innym człowiekiem, to ogromny faworyt na egzaminie. Najbardziej oczywistym wyborem jest tutaj Ebenezer Scrooge z „Opowieści wigilijnej”, który z pozbawionego empatii skąpca zmienia się w człowieka o wielkim sercu. Idealnie pasuje również Jacek Soplica z „Pana Tadeusza„, próbujący zmyć z siebie piętno mordercy poprzez anonimową służbę ojczyźnie jako Ksiądz Robak.
- Motyw przyjaźni
Relacje międzyludzkie to fundament ogromnej części tematów z CKE. Kiedy musisz udowodnić siłę lojalności, poświęcenia i braterstwa, natychmiast odwołaj się do „Kamieni na szaniec„. Rudy, Zośka i Alek to gotowy argument potwierdzający, że dla bliskiej osoby potrafimy ryzykować wszystko. Świetnym, nieco lżejszym przykładem jest też relacja Lisa z tytułowym bohaterem „Małego Księcia”.
- Motyw winy i kary
Zasada jest prosta: każdy zły czyn zawsze pociąga za sobą konsekwencje. Twoim asem w rękawie do tego tematu będzie „Balladyna” Juliusza Słowackiego (tytułowa zbrodniarka ginie rażona piorunem) oraz „Dziady cz. II” Adama Mickiewicza, gdzie widma ponoszą surową karę za swoje egoistyczne, ziemskie życie. - Motyw patriotyzmu i walki o wolność
Polska literatura opiera się na miłości do ojczyzny, dlatego motywy literackie E8 z języka polskiego często sprawdzają Twoje zrozumienie pojęcia patriotyzmu. Oprócz wspomnianych „Kamieni na szaniec”, doskonale sprawdzi się postawa Marcina Borowicza z „Syzyfowych prac”, który odnajduje swoją polską tożsamość, czy nieustępliwość dowódcy z „Reduty Ordona„. - Motyw dorastania i poszukiwania własnej drogi
Okres dojrzewania to czas buntu, kształtowania charakteru i pierwszych poważnych decyzji. „Syzyfowe prace” Stefana Żeromskiego genialnie pokazują proces dojrzewania młodych ludzi w obliczu rusyfikacji. To motyw bliski Tobie i Twoim rówieśnikom, co sprawia, że pisze się o nim bardzo naturalnie. - Motyw samotności i wyobcowania
Bohater wyizolowany, odcięty od świata i niezrozumiany to świetny punkt wyjścia do pisania o ludzkiej naturze. Główny bohater „Latarnika”, Skawiński, cierpi z powodu oddalenia od ojczyzny i braku kontaktu z rodakami. Z kolei Mały Książę czuje się potwornie samotny, dopóki nie zrozumie procesu oswajania drugiego stworzenia. - Motyw wędrówki (życie jako podróż)
Podróż w literaturze to zdobywanie doświadczeń. Mały Książę odwiedza kolejne planety, obnażając wady i śmieszności dorosłych ludzi. Skawiński przez kilkadziesiąt lat tuła się po świecie, bezskutecznie szukając swojego miejsca na ziemi, w którym poczuje się bezpiecznie.
- Motyw miłości
Pojawia się w lekturach w przeróżnych odcieniach. Może to być głębokie, dojrzałe i pełne odpowiedzialności uczucie Małego Księcia do Róży, wielka namiętność Ligii i Winicjusza w „Quo vadis„, czy lekkie, miłosne intrygi Tadeusza, Zosi i Telimeny z „Pana Tadeusza„. To niezwykle plastyczny motyw, z którego ulepisz świetny argument do rozprawek o wartościach. - Motyw żądzy władzy
Chęć zdobycia korony potrafi doszczętnie zniszczyć moralność człowieka. Jeśli temat rozprawki dotyczy negatywnych ambicji, braku skrupułów i dążenia do celu za wszelką cenę, wyciągnij z pamięci „Balladynę„. Jej brutalne czyny to idealna przestroga przed tym, do czego prowadzi ślepa żądza sukcesu. - Motyw cierpienia i poświęcenia
Ból, niezależnie od tego czy psychiczny czy fizyczny, hartuje bohaterów literackich. Cierpią brutalnie przesłuchiwani więźniowie Pawiaka w „Kamieniach na szaniec”, cierpi chrześcijańska mniejszość mordowana na arenach w „Quo vadis„. To doskonały materiał do pisania o tym, w jaki sposób trudne doświadczenia kształtują ludzki charakter.
Jak przełożyć znajomość motywów na punkty?
Samo wypisanie listy bohaterów nie zagwarantuje Ci wysokiego wyniku. Musisz precyzyjnie udowodnić egzaminatorowi, jak działanie danej postaci łączy się z tematem. Zamiast streszczać całą fabułę książki, wybierz jeden konkretny moment, który perfekcyjnie obrazuje dany motyw.
Jeśli czujesz, że potrzebujesz przewodnika, który poukłada wszystkie te informacje w zgrabną całość, wejdź na Kurs Wideo E8 Język polski. Zamiast ślęczeć nad nudnymi streszczeniami, obejrzysz konkretne omówienia lektur, prowadzone przez ludzi z doświadczeniem w CKE. Nauczymy Cię, jak układać silne argumenty, jak omijać błędy rzeczowe i jak napisać wypracowanie, które zachwyci oceniającego. Opanuj matryce maturalne i egzaminacyjne, uwolnij się od stresu i zdaj język polski na najwyższym poziomie!
Ile motywów literackich trzeba wykorzystać w rozprawce na egzaminie E8?
Zgodnie z wymaganiami CKE, w wypracowaniu musisz odwołać się do co najmniej dwóch tekstów kultury, w tym do jednej lektury obowiązkowej. Wystarczy więc oprzeć swoją pracę o jeden solidny motyw przewodni i poprzeć go dwoma trafnymi przykładami z różnych książek.
Czy w rozprawce mogę odwołać się do filmu lub serialu?
Tak, argumentem może być dowolny tekst kultury, w tym film, obraz, komiks czy piosenka. Zawsze jednak na pierwszym miejscu musisz odwołać się do lektury obowiązkowej z podanej listy CKE, a przykład filmowy potraktować jako dopełnienie Twojej argumentacji.
Jak uniknąć błędu rzeczowego opisując motywy w lekturach?
Skup się na elementach, których jesteś absolutnie pewien. Zamiast wymieniać szczegółowe daty czy skomplikowane nazwy własne, opisz konkretne zachowanie bohatera i wynikający z niego morał. Błąd rzeczowy pojawia się najczęściej przy przekręceniu imienia postaci lub pomyleniu autora książki.
Co zrobić, gdy nie pamiętam, jakiej lektury dotyczy dany motyw?
Postaraj się poszukać podobnego problemu w tekstach podanych na samym arkuszu egzaminacyjnym. CKE często dołącza fragment liryki lub epiki, który wprost nawiązuje do tematu wypracowania. Z tego fragmentu możesz wyciągnąć wnioski i sformułować pierwszy argument.
