Otwierasz arkusz, patrzysz na temat wypracowania, a tam… przemówienie. Pierwsza myśl? Panika. Przecież wolisz pisać rozprawkę albo opowiadanie. Ale spokojnie! Przemówienie na E8 to tak naprawdę „ukryty diament”. Jeśli poznasz kilka trików, okaże się prostsze i przyjemniejsze niż sztywne formy, do których jesteś przyzwyczajony.
Pokażemy Ci, jak napisać przemówienie na egzaminie ósmoklasisty, żeby porwać egzaminatora (i zgarnąć punkty, oczywiście).
Co to jest przemówienie?
Przemówienie to tekst, który jest napisany po to, żeby został wygłoszony (nawet jeśli na egzaminie piszesz go tylko na kartce). To oficjalna wypowiedź skierowana do konkretnej grupy ludzi – np. uczniów, nauczycieli, rady miasta czy sąsiadów.
Nie piszesz „w próżnię”. Piszesz do kogoś. I to jest kluczowa różnica między przemówieniem a rozprawką.
Jaki jest cel przemówienia?
Nie wychodzisz na mównicę (nawet tę w wyobraźni) bez powodu. Twoje przemówienie musi mieć cel. Zazwyczaj na egzaminie będziesz musiał:
- Przekonać kogoś do swojego zdania (np. że warto czytać książki).
- Zainspirować do działania (np. do wolontariatu).
- Poinformować i uczcić jakąś okazję (np. pożegnanie ósmych klas).
Zanim postawisz pierwszą literę, zadaj sobie pytanie: Co chcę, żeby ci ludzie zrobili lub poczuli po moim wystąpieniu?
Jak napisać przemówienie? Struktura i kluczowe elementy
Budowa przemówienia jest logiczna i przypomina trochę „kanapkę”. Masz wstęp, konkretne mięso (argumenty) i zakończenie.
- WSTĘP (Przywitanie i „Haczyk”). To moment, w którym łapiesz kontakt.
- Przywitaj się: Drodzy Nauczyciele, Koleżanki i Koledzy! / Szanowni Zebrani!
- Określ cel: Powiedz, po co tu stoisz. Spotkaliśmy się dzisiaj, aby porozmawiać o przyszłości naszej planety.
- Zaciekaw: Rzuć pytaniem retorycznym lub mocnym stwierdzeniem.
- ROZWINIĘCIE (Argumenty + Lektury) -to serce Twojej pracy. Tutaj przedstawiasz swoje stanowisko.
- Podaj argumenty (zazwyczaj 2-3).
- Odwołaj się do lektur! To wciąż egzamin z polskiego. Musisz pokazać, że bohaterowie literaccy potwierdzają Twoje słowa (np. Spójrzmy na postawę Rudego z „Kamieni na szaniec”…).
- ZAKOŃCZENIE (Apel i Pożegnanie) – nie ucinaj tekstu nagle.
- Podsumuj: Przypomnij najważniejszą myśl.
- Wezwij do działania (Call to Action): Nie bójmy się marzyć! / Zacznijmy działać już dziś!
- Podziękuj: Dziękuję za uwagę.
Wskazówki do pisania przemówienia – jak zdobyć punkty za styl?
Żeby egzaminator poczuł, że to przemówienie, a nie nudny referat, musisz użyć odpowiednich chwytów.
- Buduj relację (MY, a nie WY): Używaj 1. osoby liczby mnogiej. Zamiast pisać „Musicie dbać o szkołę”, napisz „Musimy dbać o naszą szkołę”. To sprawia, że publiczność czuje się częścią zespołu.
- Używaj bezpośrednich zwrotów: Zastanówcie się…, Przyznacie mi rację, że…, Drodzy Przyjaciele….
- Wyrażaj swoje zdanie: Nie bój się pisać: Uważam, że…, Jestem głęboko przekonany…, Marzę o tym, by….
Jakie środki językowe warto zastosować w przemówieniu?
To są Twoje „bonusowe punkty” za styl. Wpleć w tekst 2-3 takie zabiegi:
- Pytania retoryczne: Pytania, na które nie oczekujesz odpowiedzi, bo jest ona oczywista.
- Czy chcemy żyć w świecie bez przyjaźni? Oczywiście, że nie.
- Wykrzyknienia: Podkreślają emocje.
- To niedopuszczalne! / Mamy tę moc!
- Powtórzenia (Anafora): Rozpoczynanie zdań od tego samego słowa.
- Walczmy o siebie. Walczmy o marzenia. Walczmy o przyszłość.
- Słownictwo wartościujące: Używaj słów nacechowanych emocjonalnie (wspaniały, haniebny, niezwykły, tragiczny), a nie tylko neutralnych.
Jak sprawić, by rozwinięcie przemówienia różniło się od rozwinięcia rozprawki?
To najważniejszy punkt! Wielu uczniów pisze rozprawkę i tylko dokleja „Dzień dobry” na początku. To błąd.
W rozprawce piszesz na chłodno:
„Przykładem bohatera, który się nie poddał, jest Mały Książę. Pokazuje on, że…” (Analiza).
W przemówieniu piszesz z emocjami i zwracasz się do ludzi:
„Zastanówcie się, ile razy chcieliście się poddać. W takich chwilach warto pomyśleć o Małym Księciu. Czyż jego wytrwałość nie powinna być dla nas wzorem? Uczmy się od niego, jak…” (Relacja i inspiracja).
Widzisz różnicę? W przemówieniu lektura jest narzędziem do przekonania słuchaczy, a nie tylko przedmiotem analizy.
Jeśli czujesz, że potrzebujesz zobaczyć, jak napisać takie przemówienie krok po kroku, na żywo, z omówieniem każdego zdania – sprawdź nasz Kurs Wideo – E8 Język Polski. Pokazujemy tam, jak zamienić nudne wypracowanie w porywającą mowę, która gwarantuje wysoki wynik.
Czy w przemówieniu mogę używać słownictwa potocznego?
Zależy od adresata, ale zalecamy ostrożność. Jeśli przemawiasz do kolegów, styl może być nieco luźniejszy, ale wciąż musi być staranny (to egzamin z języka polskiego!). Unikaj slangu i błędów językowych. Jeśli przemawiasz do nauczycieli lub dyrekcji – styl musi być oficjalny i pełen szacunku.
Jak długie powinno być przemówienie na egzaminie ósmoklasisty?
Zasada jest taka sama jak przy każdym wypracowaniu na E8 – musisz napisać minimum 200 słów. Górnej granicy teoretycznie nie ma, ale staraj się nie przekraczać 400 słów, żeby nie popełnić zbyt wielu błędów i zdążyć przepisać pracę na czysto.
Czy muszę się przedstawiać w przemówieniu?
Nie musisz pisać „Nazywam się Jan Kowalski”, zwłaszcza że na egzaminie musisz pozostać anonimowy! Wystarczy, że z kontekstu wynika, kim jesteś (np. „Jako przewodniczący szkoły…”, „Jako wasz kolega…”). Nigdy nie podpisuj się prawdziwym imieniem i nazwiskiem pod pracą.
