Lista lektur na egzamin ósmoklasisty może wyglądać na długą, ale najważniejsze jest to, żeby dobrze wiedzieć, które utwory są obowiązkowe, czego CKE może z nich wymagać i które książki możesz dodatkowo wykorzystać w wypracowaniu.
W przypadku egzaminu ósmoklasisty 2027 szczególnie ważna jest jedna zmiana: nie można już zakładać, że przy lekturach z klas IV–VI wystarczy przeczytać fragment zamieszczony w arkuszu. Wyjaśniamy to dokładnie poniżej.
W skrócie – lektury na egzamin ósmoklasisty 2027
- CKE dzieli lektury obowiązkowe na utwory poznawane w całości oraz krótsze utwory, fragmenty i poezję.
- Na liście obowiązkowych książek z klas IV–VI znajduje się 5 pozycji, a z klas VII–VIII – 6.
- Na E8 2027 nie należy już stosować zasady, że znajomość lektur z klas IV–VI jest sprawdzana wyłącznie na podstawie fragmentu w arkuszu.
- Treść i problematyka lektur obowiązkowych mogą być sprawdzane również w zadaniach w pierwszej części arkusza.
- W wypracowaniu liczy się nie samo wymienienie tytułu, ale funkcjonalne wykorzystanie wydarzeń, bohaterów i problematyki utworu.
- Do części utworów wykreślonych z podstawy programowej w 2024 roku nadal można odwoływać się w zadaniach otwartych i wypracowaniu – aż do 2028 roku.
Jakie lektury obowiązują na egzaminie ósmoklasisty 2027?
Aktualna lista wynika z Informatora CKE o egzaminie ósmoklasisty z języka polskiego. CKE zaznacza, że w arkuszu mogą pojawić się zadania sprawdzające znajomość treści i problematyki lektur obowiązkowych.
Nie oznacza to, że musisz znać każdą stronę książki na pamięć. Warto jednak dobrze kojarzyć:
- głównych i ważniejszych bohaterów,
- najważniejsze wydarzenia,
- relacje między postaciami,
- problematykę utworu,
- najważniejsze motywy,
- przemiany bohaterów i konsekwencje ich decyzji.
Ta wiedza przyda Ci się zarówno w zadaniach dotyczących lektur, jak i wtedy, gdy będziesz wykorzystywać książkę jako przykład w wypracowaniu.
Lektury obowiązkowe z klas IV–VI na egzaminie E8 2027
Do lektur obowiązkowych poznawanych w całości w klasach IV–VI należą:
- Akademia Pana Kleksa – Jan Brzechwa – wyobraźnia, nauka, niezwykłość, przemiana bohatera,
- Kajko i Kokosz. Szkoła latania – Janusz Christa – przyjaźń, współpraca, odwaga, walka dobra ze złem,
- Opowieści z Narnii. Lew, czarownica i stara szafa – C.S. Lewis – dobro i zło, zdrada, przebaczenie, poświęcenie, odwaga,
- Chłopcy z Placu Broni – Ferenc Molnár – przyjaźń, lojalność, honor, poświęcenie,
- Hobbit, czyli tam i z powrotem – J.R.R. Tolkien – podróż, odwaga, dojrzewanie, przyjaźń, chciwość.
Ważna zmiana dla uczniów zdających egzamin w 2027 roku
W poprzednich latach można było spotkać się z informacją, że w zadaniach dotyczących lektur z klas IV–VI uczeń otrzyma fragment utworu i nie musi znać całej książki. Ta zasada nie dotyczy egzaminu ósmoklasisty 2027.
W Informatorze CKE zapisano specjalny wyjątek wyłącznie dla roku szkolnego 2024/2025 oraz 2025/2026. W tych dwóch latach zadania z pierwszej części arkusza dotyczące lektur z klas IV–VI miały odnosić się wyłącznie do fragmentu zamieszczonego w arkuszu i nie sprawdzać znajomości całego utworu.
Rok szkolny 2026/2027 nie został objęty tym wyjątkiem. Dlatego przygotowując się do E8 2027, warto znać treść i problematykę wszystkich pięciu obowiązkowych książek z klas IV–VI, a nie liczyć wyłącznie na fragment podany podczas egzaminu.
Lektury obowiązkowe z klas VII–VIII na egzaminie ósmoklasisty
W klasach VII–VIII CKE wskazuje sześć pozycji książkowych poznawanych w całości:
- Opowieść wigilijna – Charles Dickens – przemiana Scrooge’a, samotność, pomoc innym, druga szansa,
- Zemsta – Aleksander Fredro – konflikt, spór, miłość, komizm, ludzkie wady,
- Kamienie na szaniec – Aleksander Kamiński – przyjaźń, patriotyzm, odwaga, poświęcenie, dojrzewanie w czasie wojny,
- Dziady część II – Adam Mickiewicz – wina i kara, moralność, odpowiedzialność za czyny, cierpienie,
- Mały Książę – Antoine de Saint-Exupéry – przyjaźń, miłość, odpowiedzialność, samotność, relacje z drugim człowiekiem,
- Balladyna – Juliusz Słowacki – ambicja, władza, zbrodnia, wina i kara, konsekwencje wyborów.
To właśnie te książki warto znać szczególnie dobrze. Nie ograniczaj się jednak do streszczenia fabuły. Na egzaminie dużo ważniejsze jest to, czy potrafisz wykorzystać konkretną sytuację z lektury jako odpowiedź na pytanie albo przykład wspierający Twój argument.
Sprawdź również: Top 10 motywów literackich na egzamin ósmoklasisty z języka polskiego.
Krótsze utwory, fragmenty i poezja – co trzeba znać?
Na oficjalnej liście lektur obowiązkowych znajdują się również krótsze utwory poznawane w całości, fragmenty większych dzieł oraz poezja.
- Jan Kochanowski – wybór fraszek, wybrana pieśń, Tren VII i Tren VIII,
- Adam Mickiewicz – Reduta Ordona, Świtezianka, Pan Tadeusz – księgi I, II, IV, X, XI i XII,
- Sławomir Mrożek – Artysta,
- Henryk Sienkiewicz – Latarnik oraz fragmenty Quo vadis,
- Stefan Żeromski – fragmenty Syzyfowych prac.
W przypadku Pana Tadeusza warto zapamiętać ważne rozróżnienie: w pierwszej części arkusza zadania dotyczą ksiąg wskazanych w podstawie programowej, czyli I, II, IV, X, XI i XII. W wypracowaniu uczeń może natomiast wykorzystać również znajomość całego utworu.
Przy poezji szczególnie ważna jest umiejętność analizy i interpretacji. CKE zaznacza, że w arkuszu mogą znaleźć się również wiersze niewskazane wcześniej konkretnym tytułem – wtedy nie chodzi o pamięciową znajomość tekstu, ale o to, czy potrafisz go zinterpretować.
Czy wszystkie wymienione lektury trzeba znać tak samo dobrze?
Nie wszystkie wymagają takiego samego sposobu przygotowania, ale nie warto wybierać tylko 3–4 lektur i ignorować pozostałych obowiązkowych pozycji.
W zadaniach egzaminacyjnych może być sprawdzana treść i problematyka lektur obowiązkowych. Dlatego każdą z nich trzeba przynajmniej dobrze kojarzyć.
Możesz natomiast stworzyć sobie dodatkową grupę 3–4 lektur, które znasz wyjątkowo dobrze i potrafisz wykorzystać przy wielu różnych tematach wypracowań. Dobrze sprawdzają się książki zawierające dużo uniwersalnych motywów, np.:
- Mały Książę – przyjaźń, miłość, odpowiedzialność, samotność,
- Kamienie na szaniec – przyjaźń, patriotyzm, odwaga, poświęcenie,
- Opowieść wigilijna – przemiana, samotność, pomoc drugiemu człowiekowi,
- Balladyna – ambicja, władza, zbrodnia, wina i kara.
To ma być Twój dodatkowy repertuar do wypracowania, a nie zamiennik znajomości całej listy obowiązkowej.
Jak wykorzystać lekturę w wypracowaniu?
W części II arkusza uczeń wybiera jeden z dwóch tematów: wypowiedź o charakterze twórczym, np. opowiadanie, albo argumentacyjnym, np. rozprawkę lub przemówienie. Wypracowanie musi mieć co najmniej 200 wyrazów, a można za nie otrzymać maksymalnie 20 punktów.
W zależności od tematu polecenie będzie wymagało odwołania się do lektury obowiązkowej lub do innych utworów.
Jeżeli w poleceniu zostanie wskazana konkretna lektura obowiązkowa, samo napisanie jej tytułu nie wystarczy. Trzeba wykorzystać jej treść funkcjonalnie, czyli przywołać takie wydarzenie, bohatera lub wątek, który rzeczywiście pomaga rozwinąć temat.
To bardzo ważne: jeżeli polecenie wymaga odwołania się do wskazanej lektury obowiązkowej, a uczeń w ogóle nie odwoła się do jej treści, za całe wypracowanie otrzyma 0 punktów.
Zamiast więc pisać:
„Przyjaźń jest ważna. Widać to w Kamieniach na szaniec.”
lepiej przywołać konkretną sytuację i wyjaśnić jej znaczenie – np. działania bohaterów podczas akcji pod Arsenałem jako przykład lojalności i gotowości do poświęcenia dla przyjaciela.
Jakie inne utwory można wykorzystać w wypracowaniu?
CKE wskazuje także utwory, których znajomość nie będzie bezpośrednio sprawdzana na egzaminie, ale do których można odwołać się w zadaniach otwartych krótkiej odpowiedzi i w wypracowaniu.
Należą do nich m.in.:
- Mikołajek – wybór opowiadań René Goscinnego i Jean-Jacques’a Sempégo,
- wybrane bajki Ignacego Krasickiego,
- inne fragmenty Pana Tadeusza niż księgi I, II, IV, X, XI i XII,
- Mazurek Dąbrowskiego Józefa Wybickiego,
- wybrane mity greckie, m.in. o Prometeuszu, Syzyfie, Demeter i Korze, Dedalu i Ikarze, Heraklesie oraz Tezeuszu i Ariadnie,
- wybrane fragmenty Biblii, w tym opis stworzenia świata i człowieka oraz przypowieści,
- wybrane podania i legendy polskie,
- wybrane baśnie polskie i europejskie,
- Rota Marii Konopnickiej.
Jeżeli dobrze znasz któryś z tych utworów i pasuje on do tematu, może być bardzo dobrym dodatkowym przykładem.
Lektury wykreślone z podstawy, które nadal możesz wykorzystać na E8 2027
To ważna informacja dla uczniów, którzy część książek omawiali jeszcze według wcześniejszej podstawy programowej. CKE wskazuje, że w latach 2025–2028 można nadal odwoływać się w zadaniach otwartych i wypracowaniu do części utworów wykreślonych z podstawy w 2024 roku.
Utwory z klas IV–VI
- Charles Perrault – Kopciuszek,
- Adam Mickiewicz – Powrót taty, Pani Twardowska,
- Bolesław Prus – Katarynka,
- Aleksander Puszkin – Bajka o rybaku i rybce,
- Henryk Sienkiewicz – W pustyni i w puszczy,
- Juliusz Słowacki – W pamiętniku Zofii Bobrówny,
- legendy o Lechu, Piaście, Kraku i Wandzie,
- mit o Orfeuszu i Eurydyce,
- przypowieść o siewcy oraz o pannach roztropnych.
Utwory z klas VII–VIII
- Jan Kochanowski – Tren I i Tren V,
- Ignacy Krasicki – Żona modna,
- Adam Mickiewicz – Śmierć Pułkownika, wybrany utwór z Sonetów krymskich oraz Pan Tadeusz – księgi III, V, VI, VII, VIII i IX,
- Melchior Wańkowicz – Tędy i owędy – wybrany reportaż.
Nie są to obecnie lektury, których znajomość CKE bezpośrednio sprawdza jako lektury obowiązkowe. Jeżeli jednak dobrze je pamiętasz, możesz wykorzystać je jako materiał w odpowiedzi otwartej lub wypracowaniu, jeśli pasują do polecenia.
Jak powtarzać lektury przed egzaminem, żeby naprawdę je pamiętać?
Nie musisz przed egzaminem ponownie czytać wszystkich książek od pierwszej do ostatniej strony. Znacznie ważniejsze jest uporządkowanie wiedzy tak, aby później szybko ją wykorzystać.
Dla każdej obowiązkowej lektury przygotuj krótką kartę, na której zapiszesz:
- 3–5 najważniejszych bohaterów,
- najważniejsze wydarzenia,
- 2–4 główne problemy lub motywy,
- jedną lub dwie konkretne sytuacje, które można wykorzystać jako przykład,
- przemianę bohatera, jeśli występuje,
- najważniejsze relacje między postaciami.
Dobrym sposobem jest również uczenie się motywami. Zamiast zastanawiać się tylko „co wydarzyło się w tej książce?”, pytaj:
- która lektura pokazuje prawdziwą przyjaźń?
- który bohater przeszedł przemianę?
- kto musiał ponieść konsekwencje własnych decyzji?
- gdzie pojawia się motyw poświęcenia?
- która historia pokazuje konflikt dobra ze złem?
Dzięki temu podczas egzaminu łatwiej dobierzesz lekturę do problemu wskazanego w poleceniu.
Największy błąd? Uczenie się samych streszczeń
Streszczenie pomaga przypomnieć sobie fabułę, ale samo w sobie nie wystarczy. CKE sprawdza nie tylko to, czy pamiętasz „co się wydarzyło”, ale również czy rozumiesz problematykę utworu i potrafisz wykorzystać jego treść.
Dlatego po powtórzeniu książki spróbuj odpowiedzieć sobie na trzy pytania:
- O czym naprawdę jest ta lektura?
- Jakie decyzje podejmują bohaterowie i jakie są ich konsekwencje?
- Do jakiego tematu wypracowania mógłbym wykorzystać ten utwór?
Jeżeli potrafisz odpowiedzieć na te pytania konkretnymi przykładami, jesteś znacznie lepiej przygotowany niż po samym przeczytaniu streszczenia.
Jak przygotować się do lektur na egzamin ósmoklasisty?
Najlepiej nie zostawiać wszystkich lektur na ostatnie tygodnie przed egzaminem. Powtarzaj je stopniowo, łącz bohaterów z motywami i regularnie rozwiązuj zadania w formule CKE.
Jeśli chcesz przejść przez cały materiał krok po kroku, możesz skorzystać z naszego kursu wideo z języka polskiego do egzaminu ósmoklasisty. Znajdziesz w nim omówienia lektur, zadania egzaminacyjne oraz ćwiczenia pokazujące, jak wykorzystywać książki w wypracowaniach bez popełniania błędów rzeczowych.
A kiedy potrzebujesz szybkiej powtórki konkretnej książki, zajrzyj również do Lekturalnych. Możesz tam szybko przypomnieć sobie bohaterów, wydarzenia i najważniejsze motywy.
Najważniejsze przed E8 2027: nie próbuj uczyć się listy tytułów na pamięć. Naucz się rozumieć lektury i korzystać z nich wtedy, kiedy wymaga tego zadanie.
